Op 1 december is de Stadsbaantunnel opengesteld voor het verkeer. Een feestelijke dag voor de gemeente Utrecht en het consortium Siemens/BAM, dat het project heeft gerealiseerd. De Stadsbaantunnel is een van de eerste tunnels in Nederland die conform de nieuwe Landelijke Tunnel Standaard (LTS) is uitgevoerd.

Marco Vermeulen, technisch projectleider namens Siemens, is trots dat de tunnel binnen een zeer korte doorlooptijd gerealiseerd is en exact op het afgesproken tijdstip, conform de afgesproken specificaties, kon worden opgeleverd. In de herfst van 2013 was het storten van de betonnen tunnelwanden in volle gang. Het consortium Siemens/BAM moest toen nog beginnen met het ontwerp van de verkeerssystemen en tunneltechnische installaties (VTTI). Nu, twee jaar later, is er een volledig operationele tunnel gerealiseerd, die aan alle veiligheidseisen voldoet.

Landelijke Tunnel Standaard

‘Met dit project hebben we voor het eerst de automatisering van een tunnel conform de Landelijke Tunnelstandaard uitgevoerd’, aldus Vermeulen. ‘De LTS is alleen verplicht voor nieuwe Rijkstunnels. Aangezien de Stadsbaantunnel geen Rijkstunnel is, was het toepassen van deze standaard geen vereiste. In eerste instantie was in het contract de tunnelstandaard van de gemeente Den Haag opgenomen. Wij hebben de gemeente Utrecht geadviseerd om toch de LTS toe te passen. Hierdoor maak je gebruik van een standaard die door Rijkswaterstaat goed is doordacht. Daarnaast sluit je aan bij een standaard die de trend vormt voor de toekomstige bediening en besturing van tunnels in heel Nederland. De gemeente heeft ons advies gevolgd. Voor ons was het een mooie kans om ervaring op te doen met de LTS.’

‘De Landelijke Tunnel Standaard zet de trend voor de toekomstige bediening en besturing van tunnels in heel Nederland.’

Gelijkwaardigheidsverklaring

BAM en Siemens hebben prettig samengewerkt met elkaar én de opdrachtgever. Tijdens het project veranderde de wet- en regelgeving. Dit had consequenties voor de inpassing van de tunneltechnische installaties in de civiele constructie. Omdat de realisatie van de tunnel civieltechnisch al in volle gang was, konden bepaalde veranderingen niet meer worden doorgevoerd. Samen met de opdrachtgever werden zogenoemde gelijkwaardigheidsverklaringen opgesteld. Deze verklaringen tonen aan dat het systeem voldoet aan het gevraagde veiligheidsniveau, ondanks het feit dat bepaalde eisen niet altijd één-op-één konden worden gerealiseerd. De brandweer en de dienst bouw- en woningtoezicht van de gemeente verleenden hun goedkeuring.

Betrokken opdrachtgever

Het voorval bewijst volgens Vermeulen hoe belangrijk het is dat opdrachtnemer en opdrachtgever samen optrekken. Hij is blij dat de combinatie BAM/Siemens op een technisch niveau met de gemeente kon klankborden. Dit hielp het project in de goede richting te duwen. ‘In sommige projecten toetst de klant alleen op processen. Wij hebben de ervaring dat dergelijke projecten vaak minder succesvol zijn omdat de gekozen technische invulling en de verwachting van de klant uit elkaar dreigen te lopen. Intern heeft het goed gewerkt dat we wekelijks een benen op tafel-sessie hadden, waarin we de highlights van die week en de komende weken bespraken. We hebben op sommige momenten behoorlijk wat van het ontwerpteam gevraagd om de deadline te halen. Dit heeft erin geresulteerd dat we het project snel konden realiseren. Het succes was ook te danken aan het feit dat we de belangrijke stakeholders vanaf het voorontwerp hebben betrokken: de Veiligheidsbeambte, de brandweer en de dienst bouw- en woningtoezicht. Daardoor is vertrouwen ontstaan.’

‘De belangrijke stakeholders waren vanaf het voorontwerp betrokken.’

Mijlpalen

Tijdens de ontwerpfase van de tunneltechnische installaties waren het voorontwerp, definitief ontwerp en uitvoeringsontwerp belangrijke mijlpalen. In samenspraak met de opdrachtgever werd een modus gevonden voor de omgang met het review-commentaar van de stakeholders zonder dat dit de voortgang van het project in gevaar bracht. Een belangrijke mijlpaal tijdens de realisatie vormde de Integrale Factory Acceptance Test (IFAT). Eind 2014 bouwde Siemens in Utrecht een test- en acceptatieomgeving voor het hele tunnelsysteem op om de integratie van de verschillende systemen te testen. Begin 2015 werd de IFAT, in aanwezigheid van de opdrachtgever en stakeholders, succesvol afgerond. Na de implementatie van de software in het veld volgden tal van Site Acceptance Testen (SAT), waarbij alle tunnelinstallaties uitvoerig werden getest. In augustus 2015 vond de Site Integration Test (SIT) plaats. Hoewel er een volle week voor ingepland stond, was de test na drie dagen afgerond met een minimaal aantal restpunten. Enkele weken geleden vond de integrale eindoefening met de bedienaars en hulpdiensten plaats waarmee werd gevalideerd dat de tunnel en installaties ook aan het beoogde gebruik voldoen.

3D-model

De samenwerking met BAM is volgens Vermeulen vruchtbaar geweest. ‘Als Siemens zijn we sterk in het integraal ontwerpen conform de eisenset van de opdrachtgever. De kracht van BAM ligt op het gebied van de inpassing van het ontwerp in de civiele constructie en de voorbereiding en uitvoering van de installatiewerkzaamheden. We hebben elkaar versterkt. Bij het ontwerp hebben we de werkvoorbereiding van BAM nauw betrokken om te borgen dat wat op papier bedacht werd ook uitvoerbaar zou zijn in de praktijk. Wat daarnaast enorm goed werkte, was het 3D-model dat door BAM voor de tunnel is gemaakt. In deze virtuele omgeving konden alle installaties tijdens het ontwerp worden ingepast en konden ‘clashes’ tussen de installatiedelen op voorhand worden opgelost. Toen de tunnel gebouwd was, hebben we een 3D-scan van de tunnel gemaakt en vergeleken met het theoretische 3D-model. Hierdoor konden eventuele afwijkingen in het civiele werk snel worden opgespoord en verholpen.’

‘Vruchtbare samenwerking: BAM en Siemens hebben elkaar versterkt.’

Onderhoudscontract

‘We hebben samen met BAM laten zien dat we in staat zijn alle verkeerskundige en tunneltechnische installaties in een tunnel integraal te realiseren binnen alle landelijke kaders, standaarden en wetgeving’, sluit Vermeulen af. Het consortium heeft een onderhoudscontract voor drie jaar, met de optie om het te verlengen. De Stadsbaantunnel wordt in eerste instantie bediend door medewerkers van RWS vanaf een lokale bedienplek op de tunnel. Volgend jaar start een migratietraject waarbij Siemens een centrale bedienplek in de verkeerscentrale Midden-Nederland (Papendorp) zal realiseren.