Tunnels zijn energievreters maar de moderne technologie biedt oplossingen om zowel nieuwe als bestaande tunnels energiezuinig in te richten. Overheid en markt moeten hierover een open dialoog voeren.

In 2020 moeten we 20% minder CO2 uitstoten en 20% minder energie verbruiken. Bovendien moet 20% van onze energie afkomstig zijn uit duurzame bronnen. Aldus de klimaatdoelstellingen van de Europese Unie. In het kielzog hiervan kijken Europese landen kritisch naar hun eigen energieverbruik. Op de Nederlandse snelwegen is dit al merkbaar. Ze zijn tegenwoordig minder verlicht dan vroeger. Verder heeft Rijkswaterstaat in kaart gebracht waar ons land de komende jaren de grootste stijging van het energieverbruik mag verwachten. Vooral tunnels blijken grootverbruikers te zijn. Het aantal tunnels – en daarmee het energieverbruik – in Nederland neemt de komende jaren verder toe. Rijkswaterstaat, COB en marktpartijen zoals Siemens hebben dit thema gezamenlijk opgepakt met als doel: terugdringen van het energieverbruik.

Bestaande tunnels

Reduce, re-use, recycle – dat zou volgens Martijn Schut de globale energieaanpak bij bestaande tunnels moeten zijn. ‘Als je het probleem niet bij de bron kunt oplossen, kijk dan of je energie kunt hergebruiken of recyclen.’ Schut is manager Sales bij Siemens Mobility in Nederland. In veel bestaande tunnels kan volgens hem het energieverbruik fors omlaag worden gebracht. Zo worden dienstgebouwen van tunnels vaak permanent op kamertemperatuur gehouden, terwijl ze in de meeste gevallen alleen gebruikt worden bij calamiteiten. Een bewegingsmelder zou volstaan om de kachel een paar graden lager te zetten wanneer de laatste persoon het gebouw verlaten heeft. Winst is volgens Schut ook te behalen in de technische ruimtes, die vaak gekoeld worden tot een temperatuur van 18°C. Voor de technische apparatuur in deze ruimtes is het niet erg als de temperatuur wat hoger ligt. Men zou hierdoor minder hoeven te koelen.

‘Door het energieverbruik te monitoren, krijg je inzicht in de werking van een tunnel.’

Energie-monitoring

Maar voor men technische aanpassingen doet, is het nuttig om te onderzoeken of ze ook effect hebben. De utiliteitsbouw zet geavanceerde systemen in om het energieverbruik van gebouwen te meten en te monitoren. Dergelijke systemen kunnen volgens Schut ook in tunnels worden aangebracht. ‘Tunnels opereren vrijwel autonoom. Men controleert op afstand of alles veilig is. Maar als de operator in de verkeerscentrale op een knop drukt, worden allerlei tunneltechnische systemen geactiveerd en schiet het energieverbruik de hoogte in. Door het energieverbruik te monitoren, krijg je inzicht in de werking van een tunnel. Op basis daarvan kun je maatregelen nemen om het energieverbruik terug te dringen. Als je meerdere tunnels monitort, kun je de resultaten naast elkaar leggen. Het zou bijvoorbeeld interessant zijn om Nederlandse tunnels ook eens te vergelijken met tunnels in het buitenland.’

Functionele specificaties

Bij nieuwe tunnels kan energiezuinigheid meteen worden meegenomen in de ontwerpfase. Voor veel tunnels die de komende jaren in Nederland gebouwd worden is het bestek echter al gemaakt. Het is lastig om de energiebesparende technologie die vandaag beschikbaar is nog mee te nemen in het ontwerp. Maar bij toekomstige projecten zou Rijkswaterstaat de energiezuinigheid van de tunnel kunnen opnemen in de uitvraag naar de markt. Functionele eisen werken volgens Schut als een prikkel voor marktpartijen om samen met de opdrachtgever naar oplossingen te zoeken. ‘Overheid en technologiebedrijven moeten een open dialoog voeren. Wij verwachten dat een grondige analyse van de wet- en regelgeving rond tunnelinstallaties veel kan opleveren.’

Balanceren

Technisch gezien is er inmiddels heel wat mogelijk. Zo verbruikt LED-verlichting minder energie dan de conventionele tunnelverlichting. En als onderdeel van smart grids zouden tunnels door energieleveranciers zelfs kunnen worden gebruikt voor de balancering van het energienetwerk. Natuurlijk moet de technologie commercieel haalbaar worden gemaakt. Ook de ‘balance’ tussen veiligheid en energieverbruik is cruciaal. Nederlandse tunnels voldoen aan de strengste veiligheidseisen ter wereld. Een tunnel wordt altijd ontworpen op veiligheid. Schut: ‘Alle systemen die erin zitten dienen de veiligheid van de gebruiker. Conflicten tussen het veiligheids- en energiebelang zijn absoluut te vermijden. Als leverancier van tunnelautomatisering denken we graag mee.’ Want duurzaamheid zit Siemens in de genen: 168 jaar geleden luidde het motto van Werner von Siemens: I won’t sell the future for short-term profit. Schut: ‘We kijken naar de lange termijn. Dat is ook precies waar het energievraagstuk om draait.’