De implementatie van ERTMS Level 3-technologie biedt kansen om de capaciteit van het spoor beter te benutten tegen lagere kosten. Siemens pleit er echter voor om niets te overhaasten: ‘Aan de walkant is de overstap snel te maken, maar langs de treinkant is nog onvoldoende uitgekristalliseerd wat de gevolgen zijn.’

Het European Rail Traffic Management System (ERTMS) is de Europese standaard voor treinbeveiliging. Het geeft gestandaardiseerde rijwegen door aan treinen. Een ERTMS-rijweg geeft aan tot waar een trein mag rijden en wat de maximumsnelheid is. De machinist ziet deze informatie op een beeldscherm. Als treinen harder rijden dan toegestaan, worden ze via ERTMS automatisch afgeremd.

Level 2

In Nederland is op de Betuweroute, de Hanzelijn, de HSL-Zuid en Amsterdam-Utrecht Level 2 van ERTMS geïmplementeerd. Dit level maakt lichtseinen langs het baanvak overbodig. De ‘wal’ houdt via baangebonden detectieapparatuur in de gaten waar de treinen zich bevinden. Dit brengt veel bekabeling met zich mee: een relatief dure en onderhoudsintensieve oplossing.

Level 3

Bij Level 3 verdwijnt de baangebonden detectie, en dus ook de bekabeling. Treinen geven via GSM-Railradio zelf hun positie en lengte door aan de wal. Op basis van deze informatie – en dus niet meer via baandetectie – worden rijwegen toegewezen. Het uitbreiden van ERTMS op de rest van het Nederlandse spoor zou hierdoor minder kostenintensief worden.

Capaciteitsbenutting

Bob Janssen, expert seinwezen bij Siemens Mobility, zet de voordelen op een rij: ‘Bij Level 3 worden de blokken waar treinen in rijden aanzienlijk korter. Treinen kunnen elkaar sneller opvolgen, waardoor de capaciteit van het spoor optimaal benut wordt. Bovendien verdwijnt de bekabeling voor detectieapparatuur.’ Maar er zijn ook risico’s. Zo zouden systeemstoringen – in de trein, aan de wal of in de onderlinge communicatie – ertoe kunnen leiden dat een trein uit beeld verdwijnt omdat zijn positie niet meer bekend is. Dat kan gevaarlijke situaties opleveren. Janssen: ‘Bovendien mag je ook niet uitsluiten dat een trein een keer doormidden breekt of wagens verliest. De integriteit van de trein moet dan ook gegarandeerd zijn.’

Level 2+ of Level 2 Robuust

In 2013 toonden ProRail, enkele leveranciers van spoorapparatuur en ingenieursbureau Arcadis aan dat op het Nederlandse spoor in principe ook ERTMS Level 2+ kan worden ingevoerd. Siemens staat positief tegenover deze overgangsoplossing, die de voordelen van Level 3 combineert met de zekerheden van Level 2. Het standpunt van Siemens in deze discussie luidt: ‘Gebruik deze kans om Nederland op Level 3 voor te bereiden.’

‘Gebruik deze kans om Nederland op Level 3 voor te bereiden.’

Assentellers

‘Van Level 2 weten we inmiddels dat het functioneert op lijnen met een hoge frequentie’, geeft Janssen aan. ‘We willen graag vooruit maar we moeten nu niet ál te grote stappen willen maken. Bij deze tussenvariant is er nog steeds sprake van een (beperkte) baangebonden detectie. Daardoor kennen we ook bij een systeemstoring de positie van de treinen. Op dit moment herkennen we de aanwezigheid van treinen doordat er een stroom loopt tussen de spoorstaven via de treinassen. Het komt voor dat treinen “verdwijnen” omdat vervuiling of bladeren op de rails deze stroom tegenhoudt. Seinen gaan onterecht op groen en overwegen openen. Je zou de huidige elektrische kortsluitdetectie kunnen vervangen door assentellers. Deze kunnen eenvoudig worden geplaatst en vereisen minder koperbedrading. Assentellers lossen ook het probleem op dat treinen niet gedetecteerd worden.’

Walkant

Aan de walkant kan de overstap naar Level 2+ volgens Janssen snel worden gemaakt. ‘De techniek is er en daar is goed over nagedacht.’ Siemens heeft op dit vlak veel ervaring vanuit de metrosystemen die het bedrijf bouwt. Wat de gevolgen van ERTMS Level 3 voor de treinen zijn, is volgens Janssen nu nog onvoldoende helder omdat de integriteit van treinen per type trein bekeken moet worden. De discussie in Nederland wordt onder meer in Engeland met belangstelling gevolgd. De situatie op het spoor is er vergelijkbaar met die in Nederland.