Over projectmanagement zijn boekenkasten vol geschreven, maar de praktijk is weerbarstiger dan de theorie. Dat bleek tijdens een gastcollege over de Noord/Zuidlijn aan de TU Delft.

Léon Soulier, Business Unit manager bij Siemens, heeft zelf aan de TU Delft gestudeerd en ging dus graag in op het verzoek van prof. dr. Hans Bakker om een gastcollege te houden. Hij deed dit samen met Gerard Scheffrahn, projectmanager van de Noord/Zuidlijn. Het project kreeg sinds de start in 1994 te maken met veel tegenslagen en scopewijzigingen. Dit leidde tot vertraging en budgetoverschrijding. Lag de nadruk tot in 2013 op de civiele constructie (de tunnel), inmiddels draait alles om de tunneltechnische installaties. Scheffrahn, die een leidende rol heeft in het project sinds de bekende verzakkingen van de Vijzelgracht, heeft er een stevige taak aan om alle contractors en de projecteigenaar bij elkaar te houden. ‘Voor het welslagen van een project is het cruciaal dat iedereen in dezelfde richting werkt’, vertelde hij tijdens het gastcollege aan de TU Delft. ‘We moeten voorkomen dat contracten in verschillende richtingen uitwaaieren.’

Gastcollege Leon Soulier TU Delft

Léon Soulier

Systeemintegratie

 

Siemens is pas sinds vorig jaar bij de Noord/Zuidlijn betrokken en integreert alle subsystemen in het centrale bedienings- en besturingssysteem. Zo moeten bij brand in de tunnel alle roltrappen en liften automatisch stilvallen en de metrotreinen stoppen. Dit werkt alleen als alle technische onderdelen perfect met elkaar communiceren. De Noord/Zuidlijn en het bestaande metronet tellen 54 stations, die uitgerust zijn met meer dan 45 subsystemen. Een enorme hoeveelheid signalen dus, die met de software van Siemens met elkaar verbonden en actief gemonitord en bediend worden. Het systeem wordt ook gebruikt bij calamiteiten zoals brand.

Brein

Hoewel het slechts een fractie van het totale projectbudget vertegenwoordigt, is het systeem van Siemens cruciaal om het metroverkeer op de Noord/Zuidlijn mogelijk te maken én veilig te laten verlopen. Siemens levert ‘het brein van het systeem’. Opmerkelijk genoeg is dit brein niet zo groot. Zo heeft de turbine die Siemens leverde voor de Eemscentrale het dubbele aantal I/O’s. Technisch gezien, zo legde Soulier uit, is de Noord/Zuidlijn niet al te complex.

Gastcollege Gerard Sheffran TU Delft

Gerard Sheffrahn

Functioneel ontwerp

Waar zit ‘m de complexiteit dan wel? Hiervoor moeten we terug naar de ontwerpfase van het project, waarin geen ‘functional design’ is toegepast. Veeleer is de Noord/Zuidlijn opgebouwd als een huis: eerst het fundament, dan de muren en het dak en tot slot de binneninrichting. Soulier: ‘In een ideale situatie kijkt men vanaf het begin naar de functionaliteit en het einddoel. Hoeveel mensen moeten via deze verbinding van a naar b komen? Wat is het veiligheidsniveau?’

Veranderde eisen

Toen Siemens in 2014 aanhaakte bij het project waren veel leveranciers van subsystemen al jarenlang aan het bouwen. Roltrappen, liften en andere subsystemen waren klaar. Dit bemoeilijkt het engineeringsproces bij Siemens. Veel subsystemen zijn gebaseerd op (technische) eisen die dateren uit de planningsfase van jaren geleden. Soulier trok de vergelijking met de woningbouw: ‘Stel, je gaat over 15 jaar een huis bouwen en schrijft nu de eisen waaraan dit moet voldoen. Dan moet je wellicht in 2030 opnieuw beginnen omdat de eisen veranderd zijn.’

Noord/Zuidlijn

Kloof

Niet alleen technische eisen zijn veranderd. Ook het level playing field ziet er vandaag anders uit dan twintig jaar geleden. Was het GVB vroeger de publieke aanbieder van openbaar vervoer in Amsterdam, tegenwoordig is deze geprivatiseerd. Daar komt bij dat de Amsterdamse Zuid-As zich de laatste jaren sterk ontwikkeld heeft, wat van invloed kan zijn op het aantal gebruikers van de Noord/Zuidlijn. Ook de wetgeving heeft zich verder ontwikkeld. De grootste uitdaging voor Siemens is dan ook het dichten van de kloof die sinds de projectstart ontstaan is.

Stakeholders

Voor extra uitdaging zorgt het brede veld van stakeholders, ieder met eigen belangen. Nadat omwonenden tijdens de civiele werken hun huizen zagen verzakken, verharde het publieke debat rond de Noord/Zuidlijn. De getroffen bewoners hadden behoefte aan informatie, compensatie en renovatie. Zij waren echter niet bij machte het project te stoppen. Een stakeholder als de brandweer kan het project wél tot stilstand brengen. Hier krijgt de projectorganisatie direct mee te maken: als bij de oplevering blijkt dat de tunnel niet brandveilig is, gaat er geen trein doorheen. De uitdaging is om in zo vroeg mogelijk stadium de betrokken instanties te betrekken.

Mensenwerk

Het gastcollege van Soulier en Scheffrahn illustreerde dat de fysieke werkelijkheid en de projectplannen op papier soms ver uit elkaar liggen. Hoe om te gaan met deze complexiteit en veranderende wensen en eisen? Op deze vraag gaven Soulier en Scheffrahn hetzelfde antwoord. ‘Je hebt een team van ervaren, goed getrainde medewerkers nodig, die bereid zijn om samen te werken. Het draait om mensen. Je kunt een project willen versnellen door er meer geld in te stoppen, maar dat lukt alleen als de organisatie die het moet uitvoeren capabel is.’