Of het nou om onderwijs, economie of mobiliteit gaat: onze oude denkpatronen zijn ontoereikend geworden. Futuroloog Tony Bosma hield bij Siemens Mobility een vlammend betoog over de noodzaak om op een andere wijze na te denken over de samenleving.

Als futuroloog helpt Bosma bedrijven en overheden door een nieuwe bril naar hun omgeving te kijken. Hij was onlangs te gast bij de divisiebijeenkomst van Siemens Mobility. De kern van zijn betoog: echte toegevoegde waarde zit in het doorbreken van aannames. “Mensen worden vanaf hun geboorte geconditioneerd. Vanuit deze conditionering beoordelen we de buitenwereld. Onze mentale software helpt steeds minder om de wereld te begrijpen. Echte intelligentie is dan ook geen reproductie van wat ons geleerd is, maar het in twijfel trekken van de wereld die we gecreëerd hebben.”

Waan van de dag

Hoewel we doorgaans beseffen dat onze bestaande denkstructuren niet meer toereikend zijn, zoeken we volgens Bosma voortdurend naar bevestiging van de zaken die we willen zien. Waardoor we ons laten meeslepen in de waan van de dag. Maar is dat de realiteit? “De CO2-uitstoot in Nederland is de afgelopen jaren nauwelijks gedaald. Om aan de doelstellingen van Parijs te voldoen, moeten we onconventionele maatregelen nemen. Zijn we daar werkelijk serieus mee bezig? Of hebben we meer oog voor het feit dat de economie weer aantrekt? Om vervolgens door te gaan op de oude weg.”

Existentiële vragen

“Verandering betekent dat men existentiële vragen durft te stellen. Waarom doen we de dingen die we doen? Ik merk dat in de barsten van het oude het nieuwe begint te groeien. Onze samenleving is radicaal aan het veranderen. In plaats van aanbodgericht wordt de markt vraag-gestuurd. We verschuiven van een lineaire naar een circulaire economie. Steeds meer organisaties zien groei niet meer als een doel op zich maar kijken ook naar de sociale impact van hun activiteiten.”

Deeleconomie

In plaats van spullen te bezitten, gaan we ze steeds vaker lenen. Digitalisering is de stuwende kracht achter deze ontwikkeling. “In de deeleconomie gaat het niet om wat je hebt, maar wát je eraan hebt. Ook op mobiliteitsvlak: steeds meer steden hebben concepten voor deelauto’s en –fietsen. Diverse autofabrikanten zetten hier fors op in. Zo werkt Honda aan een wagen, de NeuV, die zichzelf verhuurt op momenten dat hij niet wordt gebruikt. De auto’s van de toekomst regelen zelf hun onderhoud, laden zichzelf op en sturen zelf facturen voor het gebruik. Een voorbeeld is Mobotiq.”

Slim en verbonden

Zoals het riool de mensheid redde van ziektes zal de nieuwe wereld ons volgens Bosma redden van zaken als obesitas en luchtverontreiniging. Steeds meer steden weren auto’s uit de binnenstad. Vanaf 2018 moeten nieuwe huizen in Europa verplicht een laadpunt hebben voor een e-car. Van Uber Freight tot Nutonomy en van fietsen als bezorgdienst tot aan de Tesla – de wereld van transport en mobiliteit ontwikkelt zich razendsnel. Nieuwe transport- en vervoersmodellen krijgen steeds meer aandacht. Volgens het Massachussets Institute of Technology kan met een nieuw algoritme de deelauto veel beter worden gebruikt. Dankzij dit algoritme kunnen 3.000 deelauto’s, met ruimte voor vier passagiers, voor 98% voorzien in de behoefte aan taxi’s in New York. “De mobiliteit van de toekomst is slim en verbonden. Ze past zich aan, aan de wensen van de mens. Vervoer is volledig circulair en autonoom. Bezit is niet leidend, maar de toegang tot vervoer. De druk op transport en mobiliteit neemt af doordat productieprocessen veranderen en mensen met behulp van technologie op meerdere plekken tegelijk zijn.”

Wees rebels

Een wereld vol veranderingen waarin durvers gouden tijden tegemoet gaan. Bosma’s advies aan Siemens Mobility: “Ga verkennen. Wees kritisch en nieuwsgierig. Word als bedrijf weerbaar en circulair. Maar wees vooral rebels. Dat is waar de samenleving meer dan ooit behoefte aan heeft. En realiseer je dat, hoe belangrijk ook, technologie geen doel an sich is. We hebben meer communicatiemiddelen dan ooit, maar ook meer eenzame mensen dan ooit. Onze leiders beschikken over enorme hoeveelheden data, maar nemen ze ook de goede beslissingen? Aanvoelen, inleven en begrijpen – daar gaat het om. De uitdaging voor Siemens is om van de technologische expansie daadwerkelijk menselijke vooruitgang te creëren. Dus: daag meer dan ooit je bestaande aannames en denkwijzen uit. Daar ligt immers de echte vooruitgang. Niet in het efficiënter maken van het verleden.”